ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಬಡ್ತಿ, ನೇಮಕಾತಿ ಮೀಸಲಾತಿ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಕಲಚೇತನರ (PwD) ಹಿತರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆ (DFS) ಮಹತ್ವದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಿದೆ. ನೌಕರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಮುನ್ನಡೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ, ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು ನೇರ ನೇಮಕಾತಿ ಹಾಗೂ ಬಡ್ತಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು
ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ:
- ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆ: ವಿಕಲಚೇತನ ನೌಕರರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘಗಳ ಜತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
- ಮುಖ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕ: ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಯಮಗಳು, ರೋಸ್ಟರ್ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಲೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 'ಮುಖ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿ' (Chief Liaison Officer - CLO) ಅಥವಾ 'ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿ'ಗಳನ್ನು (Liaison Officer - LO) ತಕ್ಷಣವೇ ನೇಮಿಸಬೇಕು.
- ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀತಿ ಅಳವಡಿಕೆ: 'ವಿಕಲಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 2016' ರ ಅನುಸಾರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನದೇ ಆದ 'ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀತಿ'ಯನ್ನು (Equal Opportunity Policy) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಇದು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯರಹಿತ ವಾತಾವರಣ, ಸುಗಮ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ (Barrier-free access) ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ನೇಮಕಾತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
- ದೂರು ನಿವಾರಣಾ ಅಧಿಕಾರಿ ನೇಮಕ: ವಿಕಲಚೇತನ ನೌಕರರ ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಮಟ್ಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ 'ದೂರು ನಿವಾರಣಾ ಅಧಿಕಾರಿ'ಯನ್ನು (Grievance Redressal Officer) ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಈ ನೀತಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಹಣಕಾಸು ರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಕಲಚೇತನ ನೌಕರರಿಗೆ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತಹ ಸಮಗ್ರ ಕೆಲಸದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (FAQ)
ಈ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ?
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು (PSBs), ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಈ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಮೀಸಲಾತಿಯು ಕೇವಲ ಹೊಸ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವೇ?
ಇಲ್ಲ, ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪ್ರಕಾರ ನೇರ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಬಡ್ತಿ (Promotions) ಎರಡರಲ್ಲೂ ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿ (CLO/LO) ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು?
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಯಮಗಳು, ರಕ್ಷಣಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಹಾಗೂ ರೋಸ್ಟರ್ ನಿಯಮಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಲಚೇತನ ನೌಕರರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ನಿಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಾಮೆಂಟ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.